مىتواند وى را تعزير كند . « 1 » 2 . حرانى : كسى كه چند بار دست به جاسوسى بزند ، كشته مىشود . « 2 » 3 . قرطبي : سحنون گفته است : هرگاه مسلمانى با كافرانى كه با مسلمانان در جنگند ( كافران حربى ) نامه‌نگارى كند كشته مىشود و توبه‌اش پذيرفته نمىشود و مال او متعلّق به ورثه است . ديگرى گفته است : به شكلى دردناك تازيانه مىخورد و مدت طولانى در زندان مىماند و به جايى كه نزديك كافران است تبعيد مىشود . « 3 » همو : در مستخرجه آمده است : ابن القاسم در مورد جاسوس گفته : كشته مىشود و توبه‌اش مقبول نيست . او ، چون زنديق است . در قرآن آمده : « . . . و در ميان شما جاسوسانى دارند [ كه ] به نفع آنان [ اقدام مىكنند ] . . . » « 4 » چنين شخصى جاسوس است . در اين ميان قول سحنون صحيح‌تر است . . . « 5 » 4 . مرداوى : ابن عقيل قتل مسلمان را ، كه براى كافران جاسوسى مىكند ، تجويز كرده است . ابن جوزى اضافه كرده است : اگر ترس از تكرار آن باشد و احمد در آن توقف كرده است . ابن جوزى در كشف المشكل گفته است : داستان حاطب نشان مىدهد كه جاسوس مسلمان كشته نمىشود و در فروع آن را رد كرده و همين صحيح است . « 6 » 5 . احمد بن يحيى : فصل در اقامهء حدود : اقامهء حدود تنها در اختيار امام است . . . و [ همين‌طور ] كشتن جاسوس . « 7 » 6 . عينى : داوى گفته است : جاسوس كشته مىشود و علت نكشتن حاطب ، مسأله‌اى بوده كه پيامبر دربارهء وى مىدانسته است . ولى مذهب شافعى و دسته‌اى ديگر اين است كه ، جاسوس مسلمان تعزير مىشود و كشتن او جايز نيست و اگر شخصيت دارد بخشوده مىشود به علت حديث حاطب . ابن وهب از علماى مالكى گفته است : كشته مىشود مگر اينكه توبه كند . برخى ديگر گفته‌اند : اگر عادت او جاسوسى است كشته مىشود و ابن ماجشون همين را گفته است . ابن قاسم گفته است : گردنش زده مىشود ؛ چون علم به

--> ( 1 ) . معالم السنن ، ج 2 ، ص 274 . ( 2 ) . اختيارات العلميه ( فتاوى الكبرى ) ج 4 ، ص 601 . ( 3 ) . اقضية رسول اللّه ، ص 80 . ( 4 ) . توبه ( 9 ) آيهء 47 . ( 5 ) . اقضية رسول اللّه ، ص 80 . ( 6 ) . انصاف ، ج 10 ، ص 249 - 250 . ( 7 ) . عيون الازهار ، ص 121 .